«Вялікі акт у жыцці народу здзейсніўся: Беларусь абвешчана незалежнай». Ураджэнцы Гомельшчыны, якія змагаліся за «Дзень Волі»

| Гісторыя

Больш за 100 гадоў таму беларускія нацыянальныя дзеячы паспрабавалі стварыць сваю незалежную дзяржаву. 21 лютага 1918 года была абвешчана Беларуская Народная Рэспубліка, а 25 сакавіка  Рада БНР прызнала яе незалежнасць.

Гэтая падзея ў нашай гісторыі знакавая. Нягледзячы на ўсе выпрабаванні часу (нямецкая акупацыя тэрыторыі Беларусі, барацьба інтарэсаў на нашай зямлі паміж бальшавікамі і палякамі, сацыяльна-эканамічныя хваляванні і інш.) нашыя продкі змаглі знайсці рашучасць, каб заявіць усяму свету, што беларусы хочуць жыць у сваёй вольнай краіне. Таму мільёны беларусаў па ўсім свеце святкуюць 25 сакавіка «Дзень волі».

Да дзейнасці БНР спрычыніліся і ўраджэнцы Гомельшчыны. Флагшток нагадвае іх імёны.


Палута Бадунова злева

Палута Бадунова — настаўніца, эсэрка, першая і адзіная жанчына ў пачатковым урадзе БНР. Нарадзілася ў Новай Беліцы ў 1885 годзе. Жанчына перажыла складаны лёс: за сваю дзейнасць пераследавалася польскімі і савецкімі ўладамі. Была вымушаная жыць у эміграцыі ў Вільні і Празе. У 1926 годзе вярнулася ў Менск пасля бальшавіцкай амністыі дзеячаў беларускага нацыянальнага руху, а ў 1930-х гг. пераехала ў Гомель.

Сталінскі рэжым жорстка абышоўся з Бадуновай за яе палітычныя погляды і дзейнасць на карысць БНР. У 1937 годзе яна была арыштаваная. А 29 лістапада 1938 года жанчыну расстралялі ў вязніцы Менску.


Вуліца Дзімітрава ў Навабеліцы, дзе знаходзіўся дом, у якім жыла Палута Бадунова

Актывісты неаднойчы прасілі гомельскія ўлады ўшанаваць памяць аб сваёй вядомай зямлячцы: прапаноўвалася ўсталяваць Бадуновай памятную шыльду ў горадзе, назваць адну з вуліц яе імем. Але ўсе звароты да чыноўнікаў засталіся не пачутыя. Ідэолагі ставілі крыж на любой падобнай ініцыятыве, бо дзяячка беларускага нацыянальнага руху зусім не ўпісвалася ў аднабокую схему бачання ўладамі беларускай гісторыі.


Мітрафан Доўнар-Запольскі

«Лёсы кінутыя! Вялікі акт у жыцці нашага народу здзейсніўся: Беларусь абвешчана сваім часовым урадам незалежнай рэспублікай. У кожнага беларуса пры гэтай вестцы радасна заб’ецца сэрца!» — такімі словамі вітаў абвяшчэнне незалежнасці Беларускай Народнай Рэспублікі ўраджэнец Рэчыцы Мітрафан Доўнар-Запольскі.

Доўнар-Запольскі вядомы беларускі этнограф і фалькларыст, літаратуразнаўца і гісторык, эканаміст і прадпрымальнік. Удзельнічаў у працы дыпламатычнай місіі БНР у Кіеве. У стасунках з Украінай узяў на сябе абавязак абгрунтавання дзяржаўных межаў БНР.

Склаў «Асновы беларускай дзяржаўнасці» — дакумент-зварот да міжнароднай грамадскасці, які ўтрымліваў абгрунтаванне неабходнасці стварэння незалежнай беларускай дзяржавы.


Вуліца ў Кіеве, названая ў гонар Доўнара-Запольскага

Памяць аб Мітрафане ўшанаваная ў Рэчыцы, дзе яму ўсталявалі помнік. У Кіеве яго імем названа вуліца.



Яўсей Канчар

Яўсей Канчар — гісторык, навуковец у галіне палітычнай геаграфіі. Ураджэнец вёскі Сяўкі Лоеўскага раёна, пражыў доўгае жыццё і памёр на радзіме ў 1979 годзе.

Яўсей Канчар не быў дзеячам Беларускай Народнай Рэспублікі, але здзейсніў вялікую працу для падрыхтоўкі Усебеларускага з’езда ў снежні 1917 года — маштабны сход беларусаў, на якім было абвешчана права беларускага народа на самавызначэнне і прыняцце дэмакратычнай формы ўраду. Гэты вялікі форум тады разагналі бальшавікі. Нягледзячы на гэта, менавіта Усебеларускі з'езд стаў перадумовай для абвяшчэння ў будучыні Беларускай Народнай Рэспублікі.


Флагшток

У старым доме ў цэнтры Гомеля знойдзены «скарб» старых прадметаў

| Гісторыя

У пабліку «Пошукі старога Гомеля» апублікаваныя фотаздымкі нечаканых знаходак, якія былі знойдзеныя ў драўлянай сядзібе Гомеля. Краязнаўцы распавялі пра былых гаспадароў дома і знойдзеныя ў будынку рэчы.

Сослали на Колыму из-за письма родственникам в Западную Беларусь. В Гомеле снимают документальное кино о сталинских репрессиях

| Гісторыя

В Гомеле начались съемки документальных фильмов о сталинских репрессиях. В рамках кампании «Забітыя і забытыя» готовится цикл из четырех фильмов с историями жителей города и области.

«80 год не было да гэтай тэмы ніякай справы, а тут успомнілі». Гiсторык расказаў, што стаiць за спробамi знайсцi новыя месцы пахаванняў

| Гісторыя

Генеральная пракуратура абвесцiла пошук iнфармацыi аб месцах пахавання ахвяр вайны. Гомельскi гiсторык, кандыдат мастацтвазнаўства Яўген Малiкаў займаецца вывучэннем месцаў былых гістарычных могілак і пахаванняў на тэрыторыі Гомеля на працягу ўжо амаль двух дзясяткаў гадоў. Ён выказаў сваё меркаванне Флагштоку, што стаiць за новымi спробамi адшукаць вінаватых і знайсцi новыя месцы пахаванняў.

«Кіраўнік калгаса прыскакаў ды разагнаў удзельніц шэсця бізуном». Як на Гомельшчыне адраджаецца старажытны абрад

| Гісторыя

На другі дзень пасля Вялікадня ў вёсках Гадзічава ды Маркавічы Гомельскага раёна праводзяць абрад «Ваджэнне Сулы». Адроджаны ў 2007 годзе абрад традыцыйна збірае вялікую колькасць моладдзі, якая не дае традыцыям продкаў згаснуць назаўжды.

Краязнаўцы знайшлі ўнікальныя фота пабудовы маста праз Сож

| Гісторыя

Краязнаўцы з гомельскага гістарычнага пабліка «Пошукі старога Гомеля» знайшлі фотаздымкі будоўлі маста праз Сож. Здымкі з электроннага архіву Дзяржаўнага музея гісторыі Санкт-Пецярбургу. У апісанні файла паметка з пытальнікам: «1880-я гады?»